Wycieczka edukacyjno-krajoznawcza

odbyta w dniu 25 września 2010 roku

w ramach realizacji Projektu Operacyjnego Kapitał Ludzki

pt. „Dużo wiem-więcej mogę-

świadomy wybór drogi edukacyjno-zawodowej”

na trasie Lubania-Bolimów-Sromów-Nieborów-Łowicz-Lubania

Kierownik wycieczki: Bogusława Krych

Opiekunowie: Elżbieta Kopania

Mariusz Chochlewicz

Paweł Beta

Trasa wycieczki: Lubania - Bolimów – Sromów – Nieborów – Łowicz - Lubania

W wycieczce wzięło udział 27 uczniów Gimnazjum w Zespole Szkół w Lubani. Pierwszym miejscem, które odwiedziliśmy był Warszat Garncarski Rodziny Konopczyńskich.

Następnie udaliśmy się do Sromowa, gdzie odwiedziliśmy Muzeum Ludowe Rodziny Brzozowskich.

Historia muzeum przedstawia się nastepująco:

Założycielem Muzeum był Julian Brzozowski, urodzony 26.02.1925 r. w Zabostowie Dużym.

Do Sromowa przybył w 1952 r. żeniąc się z Wandą Wasiotą. Julian Brzozowski był rolnikiem i pracował na 9 hektarowym gospodarstwie. Rzeźbieniem interesował się od najmłodszych lat, ale pierwsze figury do muzeum zaczął rzeźbić około roku 1955. Początkowo rzeźbienie odbywało się w kuchni, gdzie żona gotowała obiady. W drewnie dłubał głównie w okresie zimowym, kiedy na wsi jest więcej czasu. Wyrzeźbione figury początkowo były przechowywane w dwóch pokojach mieszkalnych, a później również w garażu. Około 300 figur czekało na publiczne pokazanie prawie 20 lat.

Julian Brzozowski pobudował pierwszy pawilon wystawowy za uzyskane z gospodarstwa pieniądze. Oficjalne otwarcie odbyło się 30 lipca 1972 roku. Następne 10 lat to urządzanie poszczególnych ruchomych scen. Wszystkie mechanizmy do figurek zaplanował i wykonał sam Julian. Następne pawilony były oddane do zwiedzania w 1983, 1986 i 2001 roku.

Matka Juliana, Franciszka Brzozowska, była utalentowaną wycinankarką i hafciarką, robiła piękne łowickie pająki i kolorowe bibułkowe kwiaty (zmarła w 1974 r).

Brat Franciszki, Stanisław Wojciechowski również był rzeźbiarzem, niestety, jego prace nie zachowały się do dzisiejszy czasów. Julian odwiedzając wuja był zachwycony jego figurkami, a zwłaszcza grajkami, którzy po poruszeniu korbką, zaczynali się poruszać. Możliwe, że to było zalążkiem pomysłu na stworzenie własnego muzeum.

Żona Juliana, Wanda Brzozowska (1931-2003) zawsze wspierała męża w jego nietypowych planach. Sama wykonywała łowickie pająki, wycinanki i bibułkowe bukiety.

Julian Brzozowski zmarł 8.03.2002 r. i jest pochowany w Kompinie.

Zdolności do rzeźbienia ma również brat Juliana, Krystian Brzozowski, który mieszka we Włocławku. W muzeum w Sromowie można obejrzeć jego płaskorzeźby pod tytułem: "Współczesna historia Polski w rzeźbie".

Obecnie właścicielem muzeum jest Wojciech Brzozowski (syn Juliana), który rzeźbi od połowy lat 80-tych. Jego figurki są dołączone do ruchomych scen i można je oglądać we wszystkich pawilonach oraz w ogrodzie przy muzeum. Wojciech prowadzi 10-cio hektarowe gospodarstwo oraz dba o sprawy związane z utrzymaniem muzeum. Jego żona, Renata, zajmuje się wykonywaniem łowickich pająków, które można oglądać w muzeum.

Siostra Wojciecha, Maria Kosińska jest uzdolnioną malarką i wycinankarką. Jej wycinanki można oglądać wewnątrz pawilonów. Maria namalowała wszystkie obrazy olejne na płótnie i krajobrazy przy poszczególnych ruchomych scenach.

Druga siostra, Ewa Barbara Zabost, jest hafciarką. Zajmuje się wyszywaniem haftem krzyżykowym oraz płaskim. Jej prace również można oglądać na terenie muzeum.

Młodszy brat Wojciecha, Michał, zajmuje się rzeźbieniem drobnych ptaszków i prowadzeniem własnego gospodarstwa.

Zdolności plastyczne przejawiają również wnukowie Juliana i Wandy Brzozowskich.

Fragment ekspozycji, przedstawiający Procesję w Boże Ciało.

Łowickie wycinanki

Dawne środki transportu.

Następnym miejscem,które odwiedziliśmy był Pałac w Nieborowie.

Jego historia przedtsawia się nastęoująco:

Początki Nieborowa sięgają końca XII wieku, kiedy powstał tu przysiółek, a następnie wieś, z kościołem erygowanym w 1314 roku i drewnianym dworem. Na początku XVI wieku wzniesiono w Nieborowie gotycko-renesansowy dwór, który przetrwał do końca wieku XVII. Dobra nieborowskie stanowiły wówczas własność rodu Nieborowskich herbu Prawda.

W 1694 roku kardynał Michał Stefan Radziejowski kupił od Nieborowskich dobra wraz z dworem i na jego zrębach wzniósł barokowy pałac według projektu architekta Tylmana z Gameren, spolonizowanego Holendra. Kardynał Radziejowski zapisał w testamencie dobra nieborowskie wraz z pałacem Konstancji z Niszczyckich i Jerzemu Hipolitowi Towiańskim. Ich syn Krzysztof Mikołaj Towiański sprzedał dobra w 1723 roku generałowi saskiemu Aleksandrowi Jakubowi Lubomirskiemu i i jego małżonce Karolinie Fryderyce von Vitzthum. Od 1736 roku właścicielami Nieborowa byli Stanisław i Jan Józef Lochoccy, którzy odsprzedali w 1766 roku dobra Michałowi Kazimierzowi Ogińskiemu, hetmanowi wielkiemu litewskiemu. Hetman w latach 1766-1768 dokonał przekształcenia wnętrz pałacowych w stylu rokokowym.

W 1774 właścicielem dóbr nieborowskich został książę Michał Hieronim Radziwiłł, późniejszy wojewoda wileński i jeden z najbogatszych magnatów polsko-wileńskich. W pałacu nieborowskim Michał Hieronim Radziwiłł zgromadził kolekcję obrazów mistrzów europejskich - holenderskich, niemieckich, włoskich i hiszpańskich oraz portrety osobistości polskich i obcych, gabinet kilkunastu tysięcy rycin, księgozbiór unikatowych starodruków (od XVI wieku), zespoły mebli polskich, angielskich i francuskich, zbiory sztuki zdobniczej - sreber, porcelany, szkieł i tkanin. Dla niego warszawski architekt Szymon Bogumił Zug założył na początku lat siedemdziesiątych XVIII wieku regularny ogród francuski i przebudował w 1784 roku wnętrza pałacu w stylu wczesnoklasycystycznym (Gabinety Żółty i Zielony, Sypialnia Wojewody). Książę wprowadził na folwarku nieborowskim nowoczesne formy organizacji zarządzania dobrami i uprawy ziemi. Jego małżonka, Helena z Przeździeckich, założyła w pobliżu Nieborowa słynny ogród romantyczny, który nazwała Arkadią, utrzymany w stylu angielskim, z pawilonami ogrodowymi bogato wyposażonymi w dzieła sztuki, głównie sztuki antycznej, greckiej i rzymskiej.

Po śmierci Michała Hieronima Radziwiłła w 1831 roku, dobra nieborowskie podupadły, a pałac uległ zaniedbaniu. Spadkobiercy przez długie lata prowadzili spór o ogromną sukcesję po zmarłym, położoną na terenie Cesarstwa Rosyjskiego, Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Część dóbr, położona w Królestwie Polskim, a w niej Nieborów, przypadły w spadku w 1841 roku synowi Michała Hieronima - Michałowi Gedeonowi Radziwiłłowi, generałowi wojsk polskich, jednemu z głównodowodzących powstaniem listopadowym 1831 roku. Z kolei jego spadkobierca, syn Zygmunt Radziwiłł, okazał się utracjuszem i doprowadził do ruiny dobra swoich przodków. Sprzedał na licytacji w Paryżu najlepszą część galerii obrazów i biblioteki, zgromadzonych przez wielkiego dziada, i odsprzedał w obce ręce Arkadię z całym jej unikatowym wyposażeniem. Na szczęście odstąpił Nieborów w 1879 roku swemu bratankowi Michałowi Piotrowi Radziwiłłowi i przeniósł się na stałe do Francji. Nowy właściciel Nieborowa podniósł z ruiny zaniedbane dobra, odkupił Arkadię, założył przy pałacu manufakturę mebli i majoliki, uzupełnił uszczuplone wyposażenie wnętrz i wyposażył na nowo bibliotekę pałacową. Zmarł bezpotomnie w 1903 roku, a wdowa po nim sprzedała w trzy lata później dobra nieborowskie wraz z pałacem dalekiemu kuzynowi męża Januszowi Radziwiłłowi, ordynatowi ołyckiemu.

Janusz Radziwiłł był znanym działaczem politycznym i gospodarczym okresu dwudziestolecia międzywojennego. Dokonał w latach 1922-1929 przebudowy wnętrz pałacu w Nieborowie, m.in. Sali Weneckiej i Palarni (arch. Kazimierz Skórewicz), nadbudowy drugiego piętra (arch. Romuald Gutt) i uczynił z Nieborowa głośną podwarszawską rezydencję, odwiedzaną przez znanych polityków i inne osobistości życia publicznego w Polsce. W dramatycznym okresie okupacji hitlerowskiej prowadził działalność konspiracyjną o charakterze politycznym. W tym czasie jego syn Edmund Radziwiłł zarządzał dobrami nieborowskimi, działając jednocześnie, razem z małżonką Izabelą, w ruchu oporu w szeregach łowickiego okręgu Armii Krajowej. Janusz Radziwiłł dwukrotnie, w 1939 roku i w latach 1945-1947, więziony był przez sowieckie służby NKWD na terenie Związku Radzieckiego, a po powstaniu warszawskim, do grudnia 1944 roku przetrzymywany był przez hitlerowców w więzieniu berlińskim. W 1947 roku zamieszkał w Warszawie, gdzie zmarł w 1967 roku. Małżonka Janusza Anna z Lubomirskich Radziwiłłowa zmarła w 1947 roku w Krasnogorsku. Młodsi członkowie rodziny Radziwiłłów nieborowskich po powrocie z zesłania pozostali w Polsce, przetrwali najcięższy okres realnego socjalizmu i mieszkają dzisiaj w Warszawie.

Pamiątkowe zdjęcie przed Pałacem.

Ogród barokowy wokół pałacu.

Założone cele wycieczki zostały zrealizowane. W drodze powrotnej uczniowie wymieniali się swoimi wrażeniami. Najwięcej emocji wzbudziła wizyta w Muzeum Ludowym Rodziny Brzozowskich.

Opracowała: mgr Bogusława Krych